google-site-verification=mPlVZxFT00cp3wt61Vyp9f3WIbemYS89aj4HBoXqnpQ
Document Type : Original Research Article
چکیده: همزمان با گسترش و شکوفایی محوطه باستانی شهر سوخته در جنوبشرق ایران در هزاره سوم قبل از میلاد، در پیرامون آن، محوطههای اقماری بسیاری شکل گرفت. افزایش جمعیت، رونق تولیدات و تخصصگرایی، همزمان با توسعه این شهر باستانی، موجب شد تا ساکنان آن به دنبال اسکان در مناطق تازه و مجزایی در پیوند با مرکز اصلی این کلنی؛ یعنی شهر سوخته، این روستاهای اقماری را در اطراف آن، ایجاد نمایند. بدین ترتیب، در دورانهای دوم و سوم شهر سوخته، محوطههای اقماری مختلفی در پیرامون این شهر باستانی، پدید آمد که مهمترین آنها در تپههای رود بیابان در دوره دوم استقرار در شهر سوخته است. تپه صادق در حوزه جنوب قلعه رستم، یکی از مهمترین این محوطههای اقماری در هزاره سوم پیش از میلاد است که کاوشهای آن از سال ۱۳۸۸ هجری شمسی، توسط هیأت باستانشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان آغاز شد که دستاورد آن، کشف یافتههای فرهنگی بسیار مهم و با ارزشی، شامل: ساختارهای معماری، سفال، اشیای سنگی، اشیای فلزی، پیکرکها و غیره است. کشفیات ارزشمند حاصل از کاوشهای این محوطه باستانی، حاکی از عمق ارتباطات گسترده فرهنگی این محوطه با شهر سوخته و سایر مناطق تاریخی همجوار است. در این پژوهش که مبتنی بر دادههای حاصل از بررسیهای آزمایشگاهی سفالینههای نخودی بهدستآمده از تپه صادق به روشهای مختلف دستگاهی، اعم از : پراش پرتوی ایکس (XRD) و فلورسانس اشعه ایکس (XRF) است؛ مقایسه تطبیقی نتایج حاصل از این پژوهش تجربی با نتایج آنالیز نمونههای سفال نخودی بهدستآمده از شهر سوخته، نشان داده است که سفالهای مکشوفه از هر دو منطقه، دارای ساختار و ترکیب شیمیایی بسیار مشابهی میباشند که احتمالاً، سفالگران شهر سوخته و محوطههای اقماری پیرامون آن، همچون تپه صادق از کانسارهای رسی یکسانی در تولید محصولات سفالی خود بهره میبردهاند. علاوه بر این، مطالعات آزمایشگاهی انجام شده، نشان داد که با ایجاد مراکز تخصصی تولید فرآوردههای سفالی در قالب محوطههای اقماری در اطراف شهر سوخته، کیفیت محصولات سفالی به لحاظ ساخت، نسبت به شهر سوخته تا حدی ارتقاء یافته است.
کلیدواژه: تپه صادق، شهر سوخته، سفال نخودی، مطالعه تطبیقی، پراش پرتوی ایکس (XRD)، فلورسانس اشعه ایکس (XRF).