STRUCTURAL AND LABORATORY STUDY OF A FEW GRAY PAINTED POTTERIES FROM SHAHR-I SOKHTA

Bater, Masoud; Habil, Abdolnaser

doi:10.22034/jsbs.2022.337776.1022

STRUCTURAL AND LABORATORY STUDY OF A FEW GRAY PAINTED POTTERIES FROM SHAHR-I SOKHTA

Document Type : Original Research Article

Authors

Masoud Bater ¹

Abdolnaser Habil ²

¹ Assistant professor, Department of Conservation and Restoration of Historical Artifacts, University of Zabol, Zabol, Iran.

² Department of Conservation and Restoration of Historical Artifacts, University of Zabol, Zabol, Iran.

10.22034/jsbs.2022.337776.1022

Abstract

Shahr-i Sokhta is one of Iran's biggest prehistoric ancient sites, located in the southeast of ‎Iran, ‎‎near ‎Zabol‎. Early settlements of the site date to the 4th millennium BC. Archaeological ‎excavations over the ‎past few decades in this area have revealed the existence ‎of four ‎different ‎settlement periods from 3200 ‎BC to 1800 BC, including eleven cultural layers‏.‏‎ Continuation of ‎excavations over the ‎decades has led to thousands of valuable ancient ‎finds with Fantastic ‎variety. Valuable cultural findings and ‎discoveries from Shahr-i Sokhta ‎caused the registration ‎of the site as a UNESCO World Heritage in 2014, ‎the 17th Iranian ‎historical piece. Historical ‎pottery is the most numerous findings from the site consisting ‎of ‎three main groups of buff, ‎red, and grey paste wares. Grey wares are one of the most important ‎pottery ‎findings of the site, ‎which itself classifies into two plain and painted subclasses. In this study, three samples ‎of gray ‎painted pottery discovered from the burned city were studied experimentally using various ‎‎laboratory methods, such as X-ray diffraction (XRD) and X-ray fluorescence (XRF) to identify ‎the structure ‎and mineralogical composition of these valuable pottery samples, to be ‎determined the importance and ‎impact of the elements and compounds that make up the pottery ‎body in metamorphosis and change their ‎color during the firing stage to gray. Structural study ‎and analysis of the chemical composition of gray ‎pottery samples in this study showed that the ‎presence of silicate phases and the use of clay soils with a ‎high percentage of iron oxide along ‎with the use of reducing atmosphere and high furnace temperature ‎during firing are the most ‎important factors in Durability and creation of gray color in this group of pottery ‎of the Shahr-i ‎Sokhta has been.‎

Keywords

Shahr-i Sokhta

grey ware

XRD

XRF‎

چکیده: محوطه باستانی شهر سوخته یکی از بزرگترین محوطه‌های باستانی دوران آغاز تاریخی ایران است که در جنوب شرق کشور در استان سیستان و بلوچستان و در نزدیکی شهرستان زابل واقع شده است. تاریخ آغاز سکونت در این محوطه باستانی به هزاره چهارم قبل از میلاد بازمی‌گردد. کاوش‌های باستان‌شناختی در طی چند دهه گذشته در این محوطه، حاکی از وجود چهار دوره استقراری مختلف از ۳۲۰۰ ق.م تا ۱۸۰۰ ق.م است که در مجموع شامل یازده لایه فرهنگی است. تداوم کاوش‌های باستان‌شناسی در این محوطه در طول چند دهه، منجر به کشف هزاران یافته ارزشمند باستانی با تنوع فوق‌العاده شده است. کشفیات و یافته‌های ارزشمند فرهنگی که در طول کاوش‌های باستان شناختی شهر سوخته بدست آمده است، موجب شد که در سال ۱۳۹۳ این محوطه باستانی به عنوان هفدهمین اثر تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت برسد. فراوان‌ترین یافته‌های فرهنگی که از این شهر باستانی در طول کاوش‌های باستان‌شناسی بدست آمده، سفالینه‌های تاریخی است که شامل سه گروه اصلی: نخودی، قرمز و خاکستری است. یکی از مهمترین انواع سفال‌های بدست آمده از شهر‌سوخته، سفالینه‌های خاکستری است که می‌توان آنها را به دو گروه ساده و منقوش طبقه‌بندی نمود. در این پژوهش سه نمونه از ظروف سفالی خاکستری منقوش مکشوفه از شهر‌سوخته به روش تجربی و با استفاده از روش‌های آزمایشگاهی مختلف، همچون: پراش پرتوی ایکس، فلورسانس اشعه ایکس، مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است تا ضمن شناخت ساختار و ترکیب کانی شناختی این نمونه‌های ارزشمند سفالی، اهمیت و تاثیر عناصر و ترکیبات تشکیل دهنده بدنه سفال در دگرگونی و تغییر رنگ بدنه در طی مرحله پخت به رنگ خاکستری روشن و مشخص گردد. مطالعه ساختاری و آنالیز ترکیب شیمیایی نمونه سفال‌های خاکستری در این پژوهش، نشان داد که وجود فازهای سیلیکاتی و استفاده از خاک‌های رسی با درصد بالایی از اکسید آهن به همراه استفاده توامان از اتمسفر احیاء و دمای بالای کوره در هنگام پخت، مهمترین عوامل موثر در دوام و ایجاد رنگ خاکستری در این گروه از سفال‌های شهر سوخته بوده است.

کلیدواژه: شهر‌سوخته، سفال خاکستری، آنالیز سفال، پراش پرتوی ایکس (XRD)، فلورسانس اشعه ایکس (XRF).

Biscioneh, R. (1974). Relative chronology and pottery connections between Shahr-I Sokhta and Mondigak, Estern Iran, Istituto Italiano di Paleontologia Umana, VoI. II, 131-145.

Costantini, L. (1977). Wood remains from Shahr-i Sokhta: a source of information for the ancient environment and technology in photohistoric Sistan. In South Asian Archaeology, pp. 87-121.

Emami, M., & Trettin, R. (2010). Mineralogical and Chemical Investigations on the Ceramic Technology in Čoġā Zanbil,) Iran, 1250 B.C. Periodico di Mineralogia, 81(3), 359-377.

Kambakhsh Fard, S. (2010). Pottery art and pottery in Iran from the beginning of the Neolithic to the contemporary era. Fourth Edition, Tehran, Phoenix (in Persian).

Karimi Mansoub, M., & Mohammadifar, Y. (2019). Study and reconstruction of grey pottery baking techniques during the third to first millennium BC in the eastern regions of the Central Zagros. Parseh Archaeological Studies, 3(9), 39-58 (in Persian).

Lamberg-Karlovsky, C.C., & Tosi, M. (1989). Number of scholars (Alden 1982; Lamberg-Karlovsky. In South Asian Archaeology 1985: Papers from the Eighth International Conference of South Asian Archaeologists in Western Europe, held at Moesgaard Museum, Denmark, 1-5 July 1985 (Vol. 4, p. 104). Routledge.

Majidzadeh, Y. (1991). Archaeology and Pottery. Archaeology and History, 5(2), 7-14 (in Persian).

Rathossi, C., & Pontikes, Y., (2010). Effect of firing temperature and atmosphere on ceramics made of NW Peloponnese clay sediments. Part I: Reaction paths, crystalline phases, microstructure and colour. Journal of the European Ceramic Society, 30(9),1841-1851.

Seyed Sajjadi, S. M., (1995). Archaeology and History of Baluchistan (Eight Speeches). Tehran, Cultural Heritage Organization (in Persian).

Seyed Sajjadi, S.M. (2009). Collection of Articles of Shahr Sokhteh. Tehran, Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization (in Persian).

Sterba, J. H., Mommsen, H., Steinhauser, G., & Bichler, M. (2009). The influence of different tempers on the composition of pottery. Journal of Archaeological Science, 36(7), 1582-1589.

Talaei, H. (2009). Asrfargh Iran, third edition, Tehran: SAMT (in Persian).

Tosi, M., (1973). The cultural Sequence of Shahr I Sokhta. Bull. Asia Instit. Pahlavi Univ., 3, 64-80.

Tosi, M. (1976). A topographical and stratigraphical periplus of Sahr-e Suxteh, Proceedings of the IVth Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, pp. 130-158.

Tosi, M. (1978). The development of urban societies in Turan and the Mesopotamian trade with the East: the evidence from Shahr-Sokhta, Mesopotamien und seine nachbarn: politische und kulturelle wechselbeziehungen im alten vorderasien vom 4. bis 1. Jahrta usend v. Chr., Bd 1, pp. 57-77.

Tosi, M. (Ed.). (1983). Prehistoric Sistan. Its. Italiano per il Medio ed Estremo Oriente.