google-site-verification=mPlVZxFT00cp3wt61Vyp9f3WIbemYS89aj4HBoXqnpQ
Document Type : Original Research Article
چکیده: محوطه شهردراز در جنوب شرقی ایران در حوضه رودخانه دامن در مرکز روستای شهردراز، شهرستان ایرانشهر در مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. حوضه رودخانه بمپور یکی از مناطق مهم باستانی در منطقه بلوچستان است. رودخانه بمپور از بهم پیوستن رودخانههای کوچکی چون کارواندر و دامان و بسیاری از شاخههای کوچک دیگر تشکیل شده و در جهت شرقی ـ غربی جریان دارد. رودخانههای دامن و بمپور مرکز شکلگیری مکانهای مهمی در عصر مفرغ بودند که نقش اساسی در شکلگیری جوامع انسانی داشتند. حوضه رودخانه دامن یک کریدور ارتباطی بین شمال، مرکز و جنوب بلوچستان بوده است. برای حفاظت از محوطه شهردراز، اولین نویسنده از سوی اداره کل میراث فرهنگی استان سیستان و بلوچستان مأموریت یافت تا در این محوطه بررسی میدانی و گمانهزنی برای تعیین عرصه و پیشنهاد حریم انجام دهد. این پروژه در پاییز و زمستان سال ۱۳۹۹ به مدت 45 روز انجام شد. در این مدت محوطه به صورت گام به گام مورد بررسی دقیق قرار گرفت و ۱۴ ترانشه به ابعاد ۱×۱ متر در جهات مختلف حفر شد. در این پروژه ۱۱۲ قطعه سفال شناسایی، ثبت و مطالعه شد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سفالهای کشف شده از این محوطه و مقایسه آن با سایر محوطههای همزمان در مناطق همجوار و به منظور شناخت همه جانبه از وضعیت این محوطه و میزان تعاملات فرهنگی آن برای تحقق پویایی فرهنگی منطقه انجام شد. در این تحقیق از دو روش اسنادی و میدانی استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که محوطه شهردراز با وسعتی در حدود 35 هکتار در حوضه رودخانه دامن در عصر مفرغ تداوم فرهنگی داشته و سفالهای این محوطه بیشترین شباهت را با سفالهای محوطههای باستانی بمپور و پاکستان دارد. علاوه بر این، بر اساس گونهشناسی سفال، به نظر میرسد، در عصر مفرغ، حوضه رودخانه دامن نه تنها روابط گسترده منطقهای و فرامنطقهای داشته، بلکه یکی از راههای ارتباطی مهم و نقطه اتصال بین محوطههای بلوچستان مرکزی و محوطههای دره سوغان، مکران، سیستان و بلوچستان پاکستان بوده است.
کلیدواژه: محوطه شهردراز، بلوچستان، حوضه رودخانه دامن، عصر مفرغ، سفال، گونهشناسی مقایسهای.