Document Type : Original Research Article
Authors
1
Department of Archaeology, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
2
Associate Professor, Department of Archaeology, Bu- Ali Sina University, Hamadan, Iran.
10.22034/jsbs.2026.556828.1116
Abstract
Although documented rock art sites in Iran have increased in recent decades, substantial geographical gaps remain due to limited systematic investigation in several regions. This study addresses this gap by documenting the Koshtargah petroglyph assemblage in the Bourouiye Wildlife Refuge, central Iran, located within a transitional ecological and cultural area between the Iranian Central Desert and the southern Zagros Mountains. Systematic field recording, employing standardized recording methodology, identified 62 open-air panels featuring zoomorphic, anthropomorphic, geometric, hand, and inscriptional motifs. Zoomorphic figures dominate the assemblage, with ibex as the most frequent motif, followed by horses, canids, and felids. Comparative analysis reveals close iconographic affinities with major Iranian rock art sites, particularly in hunting scenes, ibex representations, and geometric and anthropomorphic motifs, suggesting that Koshtargah petroglyphs follow a broader regional iconographic tradition rather than an isolated local development. Evidence from overlaid figures, variation in weathering and patination, and modern inscriptions indicates multiple phases of engraving activity, a preliminary relative chronology, and repeated use of the panels. The assemblage provides a significant dataset for refining the regional framework of Iranian rock art and contributes to broader discussions on regional rock art traditions, iconographic variability, and landscape archaeology approaches in the Iranian Plateau.
Keywords
سنگنگارههای کشتارگاه: مستندسازی هنر صخرهای در پناهگاه حیات وحش بوروئیه، استان یزد، ایران
چکیده: اگرچه در دهههای اخیر شمار محوطههای مستندسازیشده هنر صخرهای در ایران افزایش یافته است، همچنان به دلیل محدودیت در بررسیهای نظاممند، خلأهای جغرافیایی قابل توجهی در برخی مناطق وجود دارد. این پژوهش با هدف رفع این خلأ، به مستندسازی مجموعه سنگنگارههای دره کشتارگاه در پناهگاه حیاتوحش بوروئیه در مرکز ایران میپردازد؛ منطقهای واقع در گذار اکولوژیکی ـ فرهنگی میان کویر مرکزی ایران و زاگرس جنوبی. در این مطالعه، با بهکارگیری روشهای استاندارد ثبت میدانی، ۶۲ صخره سنگی روباز شناسایی و ثبت شد که شامل نقوش؛ جانوری، انسانی، هندسی، دستانسان و نوشتار است. نقوش جانوری بیشترین فراوانی را در مجموعه دارند که در میان آنها نقش بزکوهی نقش غالب را دارد و پس از آن اسبسانان، سگسانان و گربه سانان قرار میگیرند. بررسی تطبیقی نقوش نشاندهنده شباهتهای شمایلنگارانه قابل توجه با محوطههای مهم هنر صخرهای ایران، بهویژه در صحنههای شکار، نمایش بزکوهی و نقوش هندسی و انسانی است؛ امری که بیانگر پیروی مجموعه سنگنگارههای کشتارگاه از یک سنت شمایلنگارانه منطقهای گستردهتر و نه یک رویکرد محلی منفرد است. شواهد حاصل از همپوشانی نقوش، تفاوت در میزان هوازدگی و رسوبات، و وجود نوشتارهای جدید ، نشاندهنده ایجاد چندین مرحلهای نقوش بر روی صخرههاست. این مجموعه دادهای مهم برای تقویت چارچوب منطقهای سنگ نگاره های مناطق مرکزی ایران را فراهم میکند و به مباحث گستردهتر در زمینه سنتهای هنر صخرهای منطقهای، تنوع شمایلنگارانه و رویکردهای باستان شناسی چشم انداز در فلات ایران کمک مینماید.
کلیدواژه: هنر صخرهای، نقشنگارههای صخرهای، کشتارگاه، نقشمایههای بزکوهی، باستانشناسی منظر.
